Aftami nazywamy bolesne nadżerki występujące w jamie ustnej, które prawdopodobnie są oznaką miejscowego zaburzenia układu odpornościowego. Afty najczęściej nie wymagają specjalistycznego leczenia, jednak nawracający problem może świadczyć o występowaniu choroby przewlekłej lub niedoborach witamin i składników mineralnych. Jak wygląda aftowe zapalenie jamy ustnej i w jaki sposób można przyspieszyć gojenie aft?
Jak rozpoznać, czy to afta?
Afty przyjmują postać nadżerki, czyli ubytku w błonie śluzowej, najczęściej o płaskim i okrągłym kształcie. Łatwo je rozpoznać, ponieważ są dobrze widoczne i mają charakterystyczny wygląd (są to jasne zmiany otoczone żywoczerwoną obwódką). Nadżerki mogą pojawić się w różnych miejscach w obrębie jamy ustnej: na języku i pod nim, od wewnętrznej strony policzków, na podniebieniu, w gardle, a także od wewnątrz warg. Niestety afta od początku sprawia silny ból. Po 24-48 godzinach pokrywa się białym, żółtym lub szarym nalotem, a po kilku dniach osiąga swoją docelową wielkość. Zmiany ulegają samoistnemu wygojeniu, przy czym zwykle nie pozostawiają po sobie blizn.
Warto wiedzieć:
- afty mogą występować pojedynczo lub w skupiskach,
- zmiany mogą pojawić się w kilku miejscach jednocześnie,
- zanim afta się pojawi, może dawać objawy w postaci pieczenia lub mrowienia w danym miejscu,
- tego typu zmiany czasami pojawiają się również na błonach śluzowych w okolicach narządów płciowych,
- aftowe zapalenie jamy ustnej występuje u dzieci i dorosłych.
Dlaczego w jamie ustnej pojawiają się afty?
Nie jest do końca pewne, co jest przyczyną powstawania aft w jamie ustnej. Prawdopodobnie jest to miejscowa reakcja układu odpornościowego, która może być spowodowana przez różne czynniki. Afty mogą być efektem:
- zranienia błony śluzowej podczas posiłku (np. w wyniku nieostrożnego posługiwania się sztućcami, spożywania twardych pokarmów),
- mocnego szczotkowania zębów,
- przygryzania warg, policzków,
- skaleczenia podczas zabiegu stomatologicznego,
- źle dopasowanej protezy zębowej,
- obniżonej odporności organizmu (np. ze względu na stres, infekcję, przemęczenie),
- niedoboru witamin, mikroelementów i makroelementów.
Jak długo trwa gojenie aft?
Małe afty o średnicy 3-5 mm (zwane aftami Mikulicza) na ogół goją się w ciągu 7-14 dni, a następnie zanikają bez pozostawiania blizn. Tego rodzaju zmiany występują najczęściej, przy czym zazwyczaj pojawiają się od wewnętrznej strony warg i policzków. Duże nadżerki (zwane aftami Suttona) o średnicy przekraczającej 10 mm goją się ponad dwa tygodnie. Tego typu afty występują rzadziej i zwykle pojawiają się na policzkach oraz na podniebieniu miękkim. W porównaniu do małych aft są głębsze i mają bardziej wypukłą obwódkę.
Czy afta wymaga leczenia?
Aftowe zapalenie jamy ustnej ustępuje samoistnie, jednak jest bolesne i może utrudniać mówienie czy jedzenie. Można zatem sięgnąć po leki, które przyspieszają gojenie aft i działają przeciwbólowo. Preparaty na afty dostępne są bez recepty i występują w postaci maści, żeli, płynów do płukania i aerozoli. Tego typu środki znieczulają miejsce występowania zmiany i uśmierzają ból, a ponadto działają odkażająco i ściągająco. Warto przy tym pamiętać, że aftami nie można się zarazić (zmiany nie powstają przez zakażenie), jednak nawracające zmiany mogą świadczyć o występowaniu poważniejszego schorzenia
Aftowe zapalenie jamy ustnej u dzieci
Problem z aftami dotyczy osób obu płci i w różnych wieku, przy czym małe dzieci stanowią grupę szczególnie podatną na występowanie tego typu zmian. Bardzo często afty u dzieci spowodowane są nieprawidłową higieną jamy ustnej i wkładaniem różnych przedmiotów do buzi (małe dzieci w ten sposób „uczą się” otaczającego je świata). Na aftowe zapalenie jamy ustnej najbardziej narażone są dzieci z osłabionym układem odpornościowym (np. w wyniku infekcji) lub u których występuje niedobór witamin i składników mineralnych (np. żelaza lub witamin z grupy B).
Kiedy zgłosić się do lekarza?
O ile mała, pojedyncza afta nie stanowi powodu do niepokoju, o tyle dużych i trudno gojących się nadżerek nie należy bagatelizować. Zmiany nawracające w krótkich odstępach czasu (zwłaszcza w formie skupisk) wymagają diagnostyki pod kątem niedoborów składników odżywczych i schorzeń. Warto zatem udać się do stomatologa lub lekarza rodzinnego, który przeprowadzi wywiad i zleci podstawowe badania. Nadżerki w jamie ustnej mogą wymagać również wizyty u specjalisty i pogłębionej diagnostyki (np. w kierunku schorzeń jelit, ponieważ to właśnie m.in. mikroflora jelitowa odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego).
Nawracające afty mogą świadczyć o występowaniu takich schorzeń jak:
- wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
- choroba Leśniowskiego-Crohna,
- opryszczkowate zapalenie skóry,
- celiakia,
- choroba Behçeta,
- toczeń rumieniowaty układowy,
- zespół gorączek nawracających (PFAPA),
- choroba Addisona-Biermera,
- zakażenie wirusem HIV.
Należy również pamiętać, że z pozoru „niewinna” afta może być w rzeczywistości zmianą związaną z nowotworem jamy ustnej. Dlatego warto zachować czujność i zgłosić się do lekarza, gdy nadżerki nie ustępują po 14 dniach lub towarzyszą im inne objawy (np. chrypka, powiększenie węzłów chłonnych, inne nietypowe zmiany w okolicach jamy ustnej).
Afty w jamie ustnej – domowe sposoby
W leczeniu aft można sięgnąć również po domowe metody, które pomagają uśmierzyć ból i przyspieszają gojenie zmian. Najprostszym sposobem jest unikanie pokarmów, które mogą podrażniać bolesne zmiany (a więc np. dań słonych, kwaśnych, ostrych i gorących). Warto natomiast sięgnąć po żywność zawierającą witaminy z grupy B (w tym kwas foliowy) i żelazo. Można również płukać jamę ustną naparem przygotowanym z szałwii czy rumianku. Jeżeli nie mamy pod ręką ziół, można użyć płukanki z niewielkiej ilości soli rozpuszczonej w szklance ciepłej wody. Afty można również smarować olejkiem z drzewa herbacianego.
