Niektórzy postrzegają diastemę jako wadę, inni uważają, że dodaje uroku i czyni uśmiech wyjątkowym. Prawda leży pośrodku, ponieważ przerwa między zębami niewątpliwie jest ciekawym atrybutem urody, jednak może wymagać leczenia. W tym artykule wyjaśniamy, czym dokładnie jest diastema, jak można ją usunąć i kiedy jest to wskazane.
Co to jest diastema?
Tym terminem określa się przerwę między zębami, która ma więcej niż 0,5 mm. Najbardziej charakterystyczne i widoczne są diastemy między górnymi siekaczami przyśrodkowymi (jedynkami), jednak taka przerwa może pojawić się w dowolnym miejscu w łuku zębowym. Mała szczelina między zębami może być defektem estetycznym, jednak przerwy o szerokości powyżej 2 mm są już kwalifikowane jako wady zgryzu. O diastemie warto porozmawiać ze stomatologiem lub ortodontą, ponieważ przerwa może powiększać się i powodować poważne komplikacje.
Jakie są rodzaje diastemy?
Diastema nie zawsze wygląda tak samo i nie chodzi tutaj wyłącznie o szerokość przerwy między zębami. Co więcej, od rodzaju diastemy zależy sposób i poziom trudności leczenia. W niektórych przypadkach szczelinę można zlikwidować za pomocą zabiegów stomatologii estetycznej, w innych niezbędne jest leczenie ortodontyczne.
Przerwa między zębami może być:
- równoległa – zęby są ustawione równolegle, a szczelina ma taką samą szerokość na całej długości;
- zbieżna – korzenie zębów są oddalone od siebie, a korony są zbliżone;
- rozbieżna – korzenie zębów są zbliżone lub dotykają się, a korony są oddalone.
Diastemy równoległe można ukryć za pomocą zabiegów estetycznych lub usunąć za pomocą aparatu ortodontycznego. Diastemy zbieżne i rozbieżne są znacznie trudniejsze do zlikwidowania i zwykle jedynym rozwiązaniem jest leczenie ortodontyczne.
Czy przerwa między zębami jest ładna?
Na to pytanie każdy musi odpowiedzieć sobie sam (w myśl przysłowia nie to ładne, co ładne, ale co się komu podoba). Osoby znane często wykorzystują diastemę jako swój znak rozpoznawczy i chętnie prezentują swój uśmiech w całej okazałości. Georgia May Jagger, Vanessa Paradis, Brigitte Bardot czy Madonna pokazały, że niedoskonałość można przekuć w atut. Jednak zdarza się, że szpara między zębami jest bardzo duża i towarzyszą jej inne wady zgryzu, przez co staje się źródłem kompleksów. I choć ocena estetyki diastemy to kwestia gustu, to warto wiedzieć, że istnieją pewne wskazania do usunięcia szczeliny.
Przyczyny diastemy. Jak powstaje szczelina między zębami?
Przerwa między zębami może występować zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. U małych pacjentów często stwierdza się diastemę fizjologiczną, która jest czymś normalnym i nie wymaga leczenia. Naturalna szczelina powstaje w trakcie procesu wyrzynania zębów stałych, które są znacznie większe niż zęby mleczne. Przerwa zazwyczaj tworzy się między jedynkami i zanika po wyrznięciu zębów stałych. Należy jednak upewnić się, że szczelina między zębami nie powstała w wyniku nieprawidłowej budowy wędzidełka wargi górnej (jest to diastema prawdziwa). W przypadku przerostu wędzidełka stomatolog zaleca podcięcie wędzidełka i konsultację z logopedą.
W diastemie rzekomej szpara między zębami tworzy się na skutek niepełnego uzębienia, które jest efektem braku zawiązków zębowych (jest to tzw. hipodoncja). W takich przypadkach przerwy tworzą się niejako naturalnie, ponieważ zęby mają zbyt dużo miejsca. Szczelina może utworzyć się również w sytuacji odwrotnej, czyli gdy pacjent ma za dużo zębów (hiperdoncja). Szpary tworzą się również wtedy, gdy zęby są bardzo małe i nie są w stanie wypełnić kości łuku zębowego.
Diastema może być również efektem złych nawyków. U dzieci może to być ssanie kciuka, ssanie wargi, korzystanie ze smoczka czy przygryzanie długopisów i ołówków. Taki defekt może również powstać w wyniku nieprawidłowych odruchów, np. przyciskania języka do przednich zębów podczas połykania. Natomiast u dorosłych szczelina między zębami najczęściej jest efektem braków w uzębieniu, które powstały np. na skutek urazu, usunięcia zęba lub zapalenia przyzębia. Zdarza się również, że diastema jest skutkiem manipulowania kolczykiem umieszczonym w wardze lub języku. Warto również mieć na uwadze, że powiększająca się szpara może świadczyć o rozwoju nowotworu jamy ustnej.
Czy diastema może mieć podłoże genetyczne?
Tak, szpara między zębami może występować rodzinnie. Można bowiem wylosować z puli genów charakterystyczną budowę twarzy, w której zęby są zbyt małe w stosunku do wielkości szczęki i łuku zębowego. Dziedziczone są również inne wady rozwojowe uzębienia, takie jak braki zawiązków zębowych czy nadmiarowa liczba zębów. Co więcej, można mieć również predyspozycje genetyczne do zapalenia przyzębia (potocznie: paradontozy). W wyniku tej choroby zęby mogą przemieszczać się, co prowadzi do powiększania szczelin między nimi.
Na czym polega usuwanie diastemy?
Diastemy równoległe można zlikwidować podczas jednej wizyty za pomocą zabiegów stomatologii estetycznej. Przy niewielkich defektach można zastosować bonding, który polega na zamknięciu szczeliny materiałem kompozytowym (takiego samego materiału używa się do wypełnienia niewielkich ubytków i korekty kształtu zębów). Przerwa między zębami zniknie również po zastosowaniu licówki, przy czym do wyboru są tańsze licówki kompozytowe i droższe, ale bardziej trwałe licówki porcelanowe. Bondingi i licówki wymagają regularnej kontroli, ponieważ mogą ulegać uszkodzeniom i przebarwieniom.
Zabiegi stomatologii estetycznej zapewniają szybki efekt, ale jest to jedynie maskowanie diastemy. W przypadku dużych (powyżej 2 mm) i nierównoległych szczelin stomatolog zaleci leczenie ortodontyczne. W zależności od poziomu zaawansowania problemu oraz indywidualnych potrzeb pacjenta lekarz może zaproponować aparat ortodontyczny stały, ruchomy lub przezroczyste nakładki ortodontyczne Invisalign. Jest to metoda czasochłonna (usuwanie diastemy może trwać kilka lat), ale zapewniająca trwały efekt. Dzięki leczeniu ortodontycznemu zniknie szczelina między zębami, a korzenie ustawią się w prawidłowej pozycji, czego nie można uzyskać za pomocą stomatologii estetycznej.
Czy szpara między zębami wymaga leczenia?
Nie każda przerwa między zębami wymaga leczenia (zwłaszcza u dzieci), jednak zalecana jest obserwacja i regularna kontrola u stomatologa. Nieleczone szczeliny (zwłaszcza typu zbieżnego) mogą doprowadzić nawet do przemieszczania i utraty zębów, więc tego typu wady zawsze wymagają konsultacji stomatologicznej. Poza tym pacjenci sami zauważają, że diastema przeszkadza im w codziennej higienie jamy ustnej, jedzeniu czy mówieniu. Po zlikwidowaniu szpary może zniknąć również problem z seplenieniem, czyli z wymową głosek syczących (np. s, z, c, dz) i ciszących (ś, ź, ć, dź). Niemniej dla wielu osób pozbycie się diastemy jest ważne głównie ze względu na kompleksy wynikające z „niedoskonałego” uśmiechu.
